www.bip.gov.pl

Wyszukaj w Biuletynie:
Autor: Redaktor

Opublikował: Administrator
Opracowano: 11 lipca 2006 r.
Opublikowano: 11 lipca 2006 r.
Zmodyfikowano: 11 lipca 2006 r.

INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO WE WROCŁAWIU

za okres od dnia 1 stycznia do 31 grudnia 2005 r.

I. Zagadnienia ogólne

Podstawę prawną działania Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu stanowi ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856, Nr 154, poz. 1799; z 2002 r., Nr 153, poz. 1271 oraz z 2005 r., Nr 33, poz. 288) oraz rozporządzenia wydane w oparciu o delegację ustawową, a także Regulamin Organizacyjny Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne Kolegium dnia 21 grudnia 1996 r., zmieniony uchwałami tegoż Zgromadzenia Ogólnego z dnia 30 marca 1999 r., z dnia 28 marca 2000 r. oraz z dnia 7 lutego 2001 r. (tekst jednolity ogłoszony zarządzeniem Nr 1/2004 Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 27 stycznia 2004 r.).

Zgodnie z powyżej wymienioną ustawą, samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości samorządu terytorialnego, właściwymi do rozpatrywania odwołań od decyzji, zażaleń na postanowienia, żądań wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji w trybie uregulowanym przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Kolegium orzeka również w innych sprawach na zasadach określonych w odrębnych ustawach.

Obszar właściwości miejscowej Kolegium obejmuje, zgodnie z Rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1999 roku w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 13, poz. 115), powiaty: wrocławski, oławski, strzeliński, średzki, trzebnicki, wołowski, milicki, oleśnicki wraz z gminami objętymi tym obszarem oraz miasto na prawach powiatu - Wrocław.

Rozstrzygając sprawy indywidualne w składach trzyosobowych, Kolegium związane jest wyłącznie przepisami obowiązującego prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest państwową jednostką budżetową.

II. Obsada kadrowa Kolegium

  1. W dniu 31 grudnia 2005 r. Kolegium składało się z 41 członków: 13 etatowych i 28 pozaetatowych.

A. Etatowi Członkowie Kolegium:

Lp.

Nazwisko i imię

Wykształcenie

etatowy członek

Tytuł naukowy, ukończone aplikacje lub dodatkowa kwalifikacje

1.

Bzoma Bogdan

wyższe prawnicze

magister prawa,

aplikacja administracyjna

2.

Chalimoniuk Roman

wyższe prawnicze - prezes

dr nauk prawnych,

aplikacja arbitrażowa

3.

Finescu Sylwia

wyższe prawnicze

magister prawa

4.

Guziński Maciej

wyższe prawnicze

dr nauk prawnych

5.

Hojda Stanisław

wyższe prawnicze -wiceprezes

magister prawa

6.

Knoll Magdalena

wyższe prawnicze

magister prawa

7.

Lisowski Piotr

wyższe administracyjne

dr nauk prawnych

8.

Lorek Agnieszka

wyższe prawnicze

magister prawa

9.

Michalak Barbara

wyższe prawnicze

magister prawa

10.

Noga Barbara

wyższe administracyjne

magister administracji i prawa

11.

Sobieralski Krzysztof

wyższe prawnicze

dr nauk prawnych

12.

Pawczuk Dominika

wyższe prawnicze

magister prawa

13.

Zagrosik Marek

wyższe prawnicze

dr nauk prawnych

Etatowy skład Kolegium w 2005 r. uległ częściowym zmianom. Jedna osoba spośród tego składu z dniem 31 grudnia 2004 r. została odwołana w związku z przejściem do pracy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu na stanowisko asesora tego Sądu. Wolny etat został obsadzony z dniem 15 marca 2005 r. przez pozaetatowego członka Kolegium.

Odwołane też zostały z funkcji pozaetatowych członków Kolegium następujące osoby: Małgorzata Bohun, Milan Usak, Marian Derkacz.

B. Pozaetatowi Członkowie Kolegium:

Lp.

Imię i nazwisko

Rodzaj członkostwa

Wykształcenie

Tytuł naukowy, ukończone aplikacje lub dodatkowe kwalifikacje

1.

Olga Białek

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa

2.

Marek Donimirski

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa, egzam. Radcowski

3.

Maria Grabińska

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa

4.

Sylwia Grobelny

pozaetatowy

wyższe

magister zarządzania i marketingu, magister prawa

5.

Tomasz Judecki

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa

6.

Elżbieta Klat - Górska

pozaetatowy

wyższe prawnicze

dr nauk prawnych

7.

Elżbieta Kołodziej

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa, aplikacja radcowska

8.

Rafał Kowalczyk

pozaetatowy

wyższe prawnicze

dr nauk prawnych, aplikacja sędziowska

9.

Agnieszka Kowalska

pozaetatowy

wyższe prawnicze i administracyjne

magister prawa i administracji, aplikacja administracyjna

10.

Magdalena Kowalska

pozaetatowy

wyższe prawnicze i administracyjne

magister prawa i administracji, aplikacja administracyjna

11.

Grzegorz Kubicki

pozaetatowy

wyższe administracyjne

magister administracji

12.

Andrzej Kuliński

pozaetatowy

wyższe prawnicze i administracyjne

magister administracji i prawa

13.

Janina Kwiatkowska

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa

14.

Monika Lewandowicz - Machnikowska

pozaetatowy

wyższe prawnicze

dr nauk prawnych

15.

Anna Litwicka

pozaetatowy

wyższe

mgr inż. architekt,

uprawnienia projektowe - architekt. w pełnym zakresie

16.

Ewa Łabieniec

pozaetatowy

wyższe administracyjne

magister administracji

17.

Jolanta Misiak

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa

18.

Ewelina Petraniuk

pozaetatowy

wyższe

magister inżynier zootechnik

19.

Tadeusz Próchnicki

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa

20.

Agnieszka Sieruga

pozaetatowy

wyższe prawnicze i administracyjne

magister administracji i prawa

21.

Zofia Wysocka - Puchala

pozaetatowy

wyższe

mgr inż. geodeta,

studia podyplomowe - wycena nieruchomości

22.

Marcin Bator

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa,

magister zarządzania

23.

Andrzej Nikiforów

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister administracji i prawa

24.

Marta Tarnowska-Drozd

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa

25.

Bożena Jarecka

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa,

aplikacja sędziowska

26.

Dorota Szechińska

pozaetatowy

wyższe

magister kulturoznawstwa

27.

Agnieszka Jacyszyn

pozaetatowy

wyższe prawnicze

magister prawa,

aplikacja radcowska

28.

Janusz Stanulewicz

pozaetatowy

wyższe

magister inżynier zaotechnik

Skład członków pozaetatowych Kolegium w roku 2005 uległ częściowym zmianom. Przede wszystkim cztery osoby zostały odwołane z funkcji pozaetatowych członków Kolegium.

Zarządzeniem Prezesa z dnia 4 października 2005 r. został ogłoszony konkurs na pozaetatowych członków Kolegium. Prezes Kolegium stwierdził, że wyniki konkursu oraz potrzeby Kolegium wskazują na celowość powiększenia składu Kolegium w grupie członków pozaetatowych o dwa mandaty. Na Zgromadzeniu Ogólnym podjęto uchwałę określającą liczbę członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na 41 członków w tym 28 członków pozaetatowych, po 14 mandatów w kadencjach upływających z dniem 31 maja 2007 r. i z dniem 30 kwietnia 2010 r. Kandydaci na pozaetatowych członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu zostali z dniem 15 grudnia 2005 r. powołani przez Premiera za pozaetatowych członków Kolegium, stąd też w dniu 31 grudnia 2005 r. były obsadzone wszystkie mandaty pozaetatowych członków Kolegium.

  1. Biuro Kolegium składa się z 10 osób.

W 2005 r. biuro Kolegium otrzymało jeden etat, tym samym liczba osób zatrudnionych w biurze Kolegium wzrosłą do 10.

Lp.

Nazwisko i imię

Wykształcenie

1.

Chodała Monika

wyższe zawodowe - referent

2.

Filinger Ewa

średnie - inspektor

3.

Finescu Helena

średnie - p.o. głównej księgowej

4.

Grobelny Sylwia

wyższe - zarządzanie i marketing oraz prawo - inspektor

5.

Hilgert Maria

wyższe polonistyczne - Kierownik Biura

6.

Hinkielman Edyta

wyższe prawnicze - starszy inspektor

7.

Naskrent Urszula

średnie - inspektor

8.

Piwowarczyk Iwona

wyższe - zarządzanie finansami - starszy inspektor - księgowa

9.

Suszyński Kazimierz

wyższe matematyczne -starszy inspektor - informatyk

10.

Szechińska Dorota

wyższe - kulturoznawstwo - starszy inspektor

Utrzymujący się duży wpływ spraw powoduje w dalszym ciągu istnienie poważnej ilości spraw niezałatwionych w terminach ustawowych. Ilości te udało się zmniejszyć jedynie kosztem mobilizacji pracowników i członków pozaetatowych Kolegium. W 2005 r. Kolegium wydało 5656 rozstrzygnięć administracyjnych oraz 152 rozstrzygnięcia w sprawie opłat za użytkowanie wieczyste, co daje razem 5808 załatwionych spraw. Do rozpatrzenia zostało jeszcze 3728 zaległych spraw administracyjnych oraz 48 w sprawie opłat za użytkowanie wieczyste, tym samym liczba nierozstrzygniętych spraw to 3776.

III. Lokal i wyposażenie Kolegium

Siedziba Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu mieści się w budynku Urzędu Wojewódzkiego przy pl. Powstańców Warszawy 1, w lokalu użyczonym przez Wojewodę Dolnośląskiego, za zwrotem kosztów.

Stan wyposażenia Kolegium w sprzęt biurowy i elektroniczny (komputery) ocenić należy jako zadowalający.

Kolegium nie posiada samochodu służbowego.

IV. Statystyka spraw - rok 2005

A. Liczba spraw ujętych w ewidencji ogółem w 2005r. 9603

w tym:

  • sprawy z wpływu 2004r. 4642

  • sprawy z wpływu 2005r. 4961

w tym

- odwołania od decyzji Marszałka Województwa Dolnośląskiego 60

B. Rodzaje spraw ujętych w ewidencji w 2005r.

1.Liczba spraw administracyjnych 9304

Lp.

Określenie rodzaju sprawy

Ilość spraw

w tym
z 2004r.
(4587)

z 2005r.

1

podatków i opłat lokalnych, podatku rolnego, leśnego, opłaty skarbowej

4144

657

4801

2

działalności gospodarczej

4

12

16

3

zagospodarowania przestrzennego

157

415

572

4

pomocy społecznej

42

418

460

5

świadczenia rodzinne i zaliczki

alimentacyjne

70

886

956

6

oświata

1

1208

1209

7

dodatków mieszkaniowych

13

276

289

8

gospodarki nieruchomościami, w tym

75

338

413

  • scalenia

0

  • przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na Ziemiach Odzyskanych

215

  • grunty warszawskie

0

9

ochrony środowiska i ochrony przyrody,

28

81

109

10

odpadów

10

41

51

11

prawa wodnego

3

11

14

12

rolnictwa i leśnictwa

5

28

33

13

zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych

6

39

45

14

ruchu drogowego

12

83

95

15

dróg publicznych

5

135

140

16

dostępu do informacji publicznej

4

21

25

17

egzekucji administracyjnej

0

20

20

18

inne, pozostałe

8

48

56

2. Liczba spraw z zakresu aktualizacji opłat za użytkowanie wieczyste: 197

  • z 2004r. 55

  • z 2005r. 142

3. Sprawy niepodlegające rozpatrywaniu w trybie decyzji lub postanowień,

w tym skargi i wnioski, rozpatrywane w trybie kpa: 102

V. Liczba rozstrzygnięć administracyjnych Kolegium

A.Liczba spraw rozstrzygniętych ogółem w 2005r.5656

- w tym kolejne rozstrzygnięcia spraw ujętych

w ewidencji , jako jedna pozycja 80

B. Liczba spraw pozostałych do rozstrzygnięcia na koniec roku 3728

C. Sposób rozstrzygnięcia:

Lp.

Określenie rodzaju rozstrzygnięcia

Ilość spraw

1 sprawy rozstrzygnięte merytorycznie w formie decyzji i postanowień (tzn. w sposób pozwalający na ocenę prawidłowości orzeczenia organu I instancji), ogółem 4984
  • pozytywnie oceniające rozstrzygnięcia organu I instancji, tj. decyzje utrzymujące w mocy zaskarżone decyzje (art. 138 1 pkt. 1 kpa oraz art. 233 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej),

  • 1117
  • negatywnie oceniające orzeczenia organu I instancji, tj. decyzje wydane w trybie art. 138 1 pkt. 2 kpa oraz art. 233 1 pkt 2a Ordynacji podatkowej (decyzje zmieniające decyzje organu I instancji oraz uchylające decyzje organu I instancji i umarzające postępowanie)

  • 198
  • decyzje uchylające decyzje organu I instancji w całości i przekazujące sprawy do ponownego rozpatrzenia, jeżeli decyzja I instancji została wydana z naruszeniem przepisów art. 240 lub art. 247 ordynacji podatkowej (art. 233 1 pkt 2b Ordynacji podatkowej)

  • 0
  • decyzje uchylające decyzje organu I instancji i przekazujące sprawy do ponownego rozpatrzenia (art. 138 2 kpa oraz art. 233 2 Ordynacji podatkowej)

  • 3561
  • decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych (art.156-158 kpa oraz art. 247-251 Ordynacji podatkowej)

  • 19
  • decyzje stwierdzające nieważność decyzji organu I instancji oraz decyzje stwierdzające wydanie decyzji przez organ I instancji z naruszeniem prawa (art. 156-158 kpa oraz art. 247-251 Ordynacji podatkowej)

  • 89
    2 sprawy rozstrzygnięte w inny sposób, w tym:

    631
    • stwierdzenie niedopuszczalności odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania (art. 134 kpa oraz art. 228 Ordynacji podatkowej)

    223
    • zawieszenie postępowania (art. 97 i 98 kpa oraz art. 201 i 204 Ordynacji podatkowej)

    4
    • umorzenie postępowania odwoławczego (art. 138 1 pkt 3 kpa oraz art. 233 1 pkt 3 ordynacji podatkowej)

    52
    • odmowa wznowienia postępowania (art. 149 3 kpa oraz art. 242 Ordynacji podatkowej)

    3
    • odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji (art. 157 3 kpa oraz art. 249 3 Ordynacji podatkowej)

    44
    • decyzje wydane po wznowieniu postępowania, tj. odmawiające uchylenia decyzji, uchylające i rozstrzygające o istocie sprawy oraz decyzje stwierdzające wydanie decyzji przez organ I instancji z naruszeniem prawa (art. 151 kpa oraz art. 245 Ordynacji podatkowej)

    5
    - inne rozstrzygnięcia 300
    3 postanowienia wydane w wyniku rozpatrzenia zażaleń na bezczynność organu, ogółem: 41
    w tym uznające zażalenia za uzasadnione 20

    VI. Liczba orzeczeń w sprawie opłat za użytkowanie wieczyste,

    ogółem 152

    • orzeczenia 145

    • sprawy rozstrzygnięte w formie decyzji i postanowień 7

    • w tym spraw z 2005r. 55

    • w tym kolejne rozstrzygnięcia spraw ujętych w ewidencji, jako jedna pozycja 3

    A. Charakterystyka orzeczeń:

    Lp.

    Sposób załatwienia wniosków

    Ilość spraw

    1

    Oddalenie wniosku

    47

    2

    Ustalenie wypowiedzenia za uzasadnione w mniejszej wysokości i ustalenie opłaty

    36

    3

    Ugoda

    0

    4

    Stwierdzenie uchybienia terminu do złożenia wniosku

    0

    5

    umorzenie postępowania

    20

    6

    Stwierdzenie bezpodstawności (nieskuteczności) wypowiedzenia

    37

    7

    Zwrot wniosku

    0

    8

    Zawieszenie postępowania

    0

    9

    Ustalenie stawki procentowej

    0

    10

    Zwrot akt - brak wniosku użytkownika

    0

    11

    Inne, pozostałe

    12

    B. Liczba wniesionych sprzeciwów od orzeczeń Kolegium 17

    C. Liczba spraw pozostałych do rozstrzygnięcia przez Kolegium 48

    VII. Liczba decyzji i postanowień Kolegium zaskarżonych w 2005r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego,

    ogółem 295

    • wskaźnik zaskarżalności w stosunku do ogólnej liczby podjętych rozstrzygnięć

    podlegających zaskarżeniu 5,8%

    VIII. Liczba skarg na bezczynność Kolegium skierowania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego,

    ogółem 7

    IX. Liczba skarg uwzględnionych przez Kolegium we własnym zakresie w trybie art. 54 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 z późn. zm)

    ogółem 13

    X. Liczba spraw rozpoznanych w 2005r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

    ogółem 512

    1. Rozstrzygnięcia WSA dotyczące skarg na decyzje (postanowienia) Kolegium:

    Lp.

    Sposób załatwienia skarg:

    Ilość spraw

    1

    odrzucenie skargi

    85

    2

    oddalenie skargi

    297

    3

    uchylenie decyzji lub postanowienia

    76

    4

    stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia

    2

    5

    stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji lub postanowienia

    0

    6

    umorzenie postępowania

    46

    7

    zawieszenie postępowania

    6

    1. Rozstrzygnięcia WSA dotyczące skarg na bezczynność Kolegium:

    Lp.

    Sposób załatwienia skarg:

    Ilość spraw

    1

    odrzucenie skargi

    6

    2

    oddalenie skargi

    0

    3

    zobowiązanie do dokonania czynności, wydania aktu

    0

    4

    umorzenie postępowania

    1

    XI. Informacje dodatkowe

    Zamieszczone poniżej informacje dodatkowe dotyczą w pierwszym rzędzie wybranych problemów orzecznictwa Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu. Problemy te związane są przede wszystkim z trudnościami interpretacyjnymi wynikającymi z budzących wątpliwości rozwiązań zawartych w stosowanym przez Kolegium materiale normatywnym. Na uwagę zasługują również typowe, powtarzające się uchybienia popełniane przez organy pierwszej instancji. Dla zobrazowania coraz szerszego zakresu spraw rozpatrywanych przez Kolegium uznano również za celowe przedstawienie - choćby w skrótowej formie - informacji o tych sprawach w całej ich różnorodności. Uwagi te przedstawione zostały kolejno w odniesieniu do poszczególnych działów orzecznictwa.

    W końcowej części opracowania przedstawiono również podstawowe dziedziny pozaorzecznicze działalności Kolegium.

    Podatki i opłaty lokalne

    Dział orzecznictwa w sprawach podatkowych zajmuje się sprawami z zakresu podatków i opłat samorządowych, do których zalicza się: podatek od nieruchomości, podatek od środków transportowych, podatek od posiadania psów, opłata targowa (ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 9, poz. 84 ze zm.), podatek rolny (ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. - t.j. Dz. U. z 1993 r., Nr 94, poz. 431 ze zm.), podatek leśny (ustawa z dnia 30 października 2002 - Dz. U. Nr 200, poz. 1682 ze zm.), opłata skarbowa (ustawa z dnia 9 września 2000 r. - t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 253, poz. 2532). Oprócz wskazanej wyżej problematyki do zakresu zagadnień rozpatrywanych w tym dziale należą sprawy egzekucji administracyjnej (ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.) oraz procedury postępowania w sprawach podatkowych uregulowane przepisami Ordynacji podatkowej - tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz.60 z późn. zm.) a także , w zakresie egzekucji administracyjnej, przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego - tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr. 98, poz. 1071 z późn. zm.)

    W roku 2005, z opisanego wyżej zakresu, wpłynęło łącznie 677 spraw, wśród których najwięcej dotyczyło podatku od nieruchomości, podatku od środków transportowych oraz podatku rolnego, najmniej spraw wpłynęło z zakresu podatku leśnego, opłaty skarbowej i targowej oraz egzekucji administracyjnej, nie odnotowano natomiast w ogóle wpływu spraw z zakresu podatku od posiadania psów. Z inicjatywy Kolegium zostało wszczętych 18postępowań nadzwyczajnych w trybie stwierdzenia nieważności decyzji podatkowych i wznowienia postępowania. Od rozstrzygnięć Kolegium wniesiono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu 79skarg. W 28przypadkach, w których Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje Kolegium, wniesiono skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Tenże Sąd uwzględnił w 2005 r. 18, wcześniej złożonych, skarg kasacyjnych w sprawach podatkowych. W ramach wniesionych odwołań, zostało rozpatrzonych i załatwionych 36wniosków o wstrzymanie wykonania zakwestionowanych decyzji, ewidencjonowanych jako autonomiczne sprawy.

    Oprócz rozpatrywania spraw bieżących, Dział Podatków zajmuje się likwidowaniem zaległości z lat 2002-2003, które powstały w wyniku zmiany orzecznictwa sądowego (uchwała pięciu sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2001 r. - FPK 4/00) w zakresie rozumienia pojęcia "nieruchomość" zawartego w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, a także były spowodowane wydawaniem przez gminny organ podatkowy w jednym dniu po kilka tysięcy decyzji określających jednemu podatnikowi zaległości z tytułu podatku od środków transportowych, od których to decyzji podatnik złożył odwołania (w sumie około 9.000 spraw w latach 2002 - 2003). Część spraw z odwołań od decyzji określających zaległość z tytułu podatku od środków transportowych, została załatwiona w 2004 r. Z tej grupy spraw przeszło do załatwienia na 2005 r. 4.144 spraw z czegozałatwiono kolejne 1260 spraw. Z pozostałych zaległych spraw, z wniesionych w latach 2001/2002 ok.14.000 wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowych ustalających podatek od nieruchomości od najemców gminnych lokali użytkowych, w związku z wskazaną wyżej zmianą orzecznictwa sądowego, Kolegium w 2005 r. sukcesywnie likwidowało zaległości i do rozpatrzenia pozostały 2 wnioski (15 spraw). Bieżąco wpływające sprawy były rozpatrywane sukcesywnie do daty ich wpływu.

    Najczęstszą przyczyną kasacyjnych rozstrzygnięć Kolegium w 2005 r. (podobnie jak to miało miejsce w roku ubiegłym) w związku z wniesionymi odwołaniami od decyzji organów pierwszej instancji było ignorowanie przez te organy zasady trwałości ostatecznych decyzji, przewidzianej w art. 128 Ordynacji podatkowej. Gminne organy podatkowe zmieniały bowiem ostateczne decyzje jedynie na podstawie art. 207 1 Ordynacji podatkowej. Nagminne było również powoływanie w podstawie prawnej przepisów dotyczących trybów nadzwyczajnych, które - z uwagi na zaistniałe w sprawie przesłanki - nie mogły znaleźć zastosowania w tych przypadkach, a także wydawanie decyzji w trybie nadzwyczajnym, bez uprzedniego wszczęcia postępowania oraz zapewnienia stronom czynnego udziału w tym postępowaniu. Duże problemy organom pierwszej instancji sprawiało również opodatkowywanie podatkiem od nieruchomości i podatkiem rolnym nieruchomości znajdujących się we współwłasności. Zamiast bowiem wydawać w tym zakresie - co do zasady - odrębne decyzje na przedmioty opodatkowania, adresowane do wszystkich współwłaścicieli (art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 3 ust. 5 ustawy o podatku rolnym), organy pierwszej instancji często "doliczały" udział podatnika we współwłasności do decyzji ustalającej mu wymiar zobowiązania podatkowego za przedmioty opodatkowania będące jego wyłączną własnością. Należy zwrócić również uwagę na uchybienie polegające na nieprzesyłaniu do Kolegium kompletnego materiału dowodowego. Istotne braki w materiale dowodowym były bowiem częstą przyczyną uchylania pierwszoinstancyjnych rozstrzygnięć. Do przyczyn eliminacji z obrotu prawnego zakwestionowanych przez podatników decyzji gminnych organów podatkowych należy także zaliczyć brak lub bardzo lakoniczne uzasadnienie decyzji.

    Zdarzyły się też przypadki ignorowania (Wrocław) kasacyjnych rozstrzygnięć Kolegium i zawartych w nich uwag co do popełnionych uchybień przez organ podatkowy i wydawania powtórnie decyzji o takich samych rozstrzygnięciach.

    W zakresie zmian w sferze unormowań podatkowych należy wskazać na kolejną nowelizację Ordynacji podatkowej ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 143, poz. 1199), która, w zdecydowanej większości, weszła w życie od 1 września 2005 r. Zmiany te, przy uwzględnieniu przepisów przejściowych, nie spowodowały kontrowersji czy trudności interpretacyjnych. Przypadki takie mogą jednak wystąpić w roku 2006 o czym świadczą wątpliwości i trudności interpretacyjne np. w zakresie zaokrąglania podatków.

    W sferze podatków samorządowych i opłat lokalnych nie było zasadniczych zmian oprócz wprowadzonych kilku nowych zwolnień z podatku od nieruchomości czy nowej deklaracji na podatek od środków transportowych. Istotne zmiany ustaw podatkowych z zakresu podatków gminnych, które weszły w życie od 1 stycznia 2003 r. nie wyeliminowały problemów interpretacyjnych np. niedookreślonego pojęcia "względy techniczne" użytego w art. 1a pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych a odnoszącego się do podatku od nieruchomości do gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Nadal pozostają wątpliwości interpretacyjne pojęcia "klęski żywiołowej" i zastosowania ulgi z tego tytułu w podatku rolnym w kontekście formy tej ulgi (zaniechanie), uregulowań zawartych w ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. nr62, poz.558 ze zm.), czy kwestia zarachowania wpłat dokonywanych przez podmioty znajdujące się w upadłości na poczet zaległości podatkowych powstałych po ogłoszeniu upadłości, a w szczególności na poczet odsetek za zwłokę za ten okres. Chodziło tu mianowicie o ustalenie, czy przepisy ustawy z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe - Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm. (obecnie ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), dotyczące kolejności zaspakajania należności z masy upadłości, stanowią lex specialis w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej. Należy podkreślić, iż orzecznictwo sądów administracyjnych zarówno wojewódzkich jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie nie było i nadal pozostaje niejednolite.

    Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne

    W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż z stosunku do sytuacji w latach poprzednich, postępowania lokalizacyjne prowadzone przez organy pierwszej instancji, na podstawie ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.), dotknięte były uchybieniami o znacznie mniejszym ciężarze gatunkowym. Sytuacja taka wynika niewątpliwie z utrwalającej się prawidłowej praktyki organów lokalizacyjnych.

    Stwierdzone nieprawidłowości związane są przede wszystkim z obowiązkami wynikającymi z konieczności dokonywania uzgodnień z organami współdziałającymi. Dotyczą one przede głównie uzyskiwania przez organ wydający decyzję, uzgodnienia w stosunku do wniosku inwestora zamiast w stosunku do projektu decyzji lokalizacyjnej.

    Wątpliwości budzi także prawidłowość odmawiania (zjawisko nasiliło się szczególnie pod koniec roku 2005) przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego uzgadniania warunków zabudowy pod względem spełnienia wymagań higienicznych i sanitarnych. Organ ten - pomimo wcześniejszego uzgadniania, najczęściej bez zastrzeżeń, warunków zabudowy na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w związku z art. 3 ust.1 pkt 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.), uznaje, iż nie jest zobligowany do dokonywania powyższego uzgodnienia w trybie art. 106 kpa oraz obciąża gminy kosztami powyższego postępowania. Uważa bowiem, że przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie zobowiązują go do współdziałania z organami lokalizacyjnymi. Stanowisko powyższe znajduje w ostatnim czasie potwierdzenie w orzecznictwie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

    Częstym uchybieniem ze strony organów lokalizacyjnych, skutkującym uchyleniem zaskarżonej decyzji, jest doręczanie stronom postępowania o ustalenie warunków zabudowy tylko tekstowej części decyzji (bez załączników graficznych stanowiących integralną część tych decyzji), co powoduje, iż niewypełniany jest obowiązek przewidziany w art. 109 kpa.

    W stosunku do decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego najczęstszym uchybieniem organów lokalizacyjnych są nieprawidłowości w podawaniu do publicznej wiadomości informacji o wszczęciu postępowania lokalizacyjnego, o wydanych postanowieniach oraz o decyzji kończącej sprawę. Zgodnie z art. 49 kpa, w przypadku obwieszczenia, doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni od dnia publicznego ogłoszenia. Tymczasem, organy pierwszej instancji dokonywały publicznego udostępnienia obwieszczeń na znacznie krótszy okres, co rodziło wątpliwości co do prawidłowości wprowadzenia aktów administracyjnych do obrotu prawnego.

    Należy także zauważyć, że organy lokalizacyjne miały także trudności z kwalifikowaniem inwestycji, często błędnie przypisując cechy inwestycji celu publicznego inwestycjom dotyczącym pozostałych zamierzeń inwestycyjnych, co skutkowało nieprawidłowościami w toku postępowania.

    Warto także zwrócić uwagę na trudności organów pierwszej instancji w stosowaniu przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w kontekście tzw. zasady dobrego sąsiedztwa i związanym z tym nieuzasadnionym odmawianiem ustalenia warunków zabudowy w sytuacji, gdy działki położone w najbliższym sąsiedztwie terenu zainwestowania nie były zabudowane.

    Równie częstą przyczyną kasacyjnych rozstrzygnięć organu drugiej instancji jest niezabezpieczenie w żaden sposób, w postępowaniu o ustalenie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu, interesu osób trzecich, mimo, iż ustalenia w tym zakresie są obligatoryjnym elementem decyzji lokalizacyjnej, zaś sposób zapisywania tych ustaleń został wyraźnie wskazany w rozporządzeniu Ministra infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie oznaczeń i nazewnictwa stosowanych w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz w decyzji o warunkach zabudowy (Dz. U. Nr 164, poz. 1589).

    Uproszczeniu postępowania lokalizacyjnego sprzyjają niewątpliwie zamiany wprowadzone ustawą z 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 954). Na mocy powyższej ustawy ustawodawca zrezygnował z obowiązku przeprowadzania postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko (stanowiącego dotychczas integralną część postępowania o ustalenie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu), na rzecz konieczności uzyskania przez inwestora decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, niezbędnej do uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Można przypuszczać, iż przyjęte rozwiązanie uprości procedurę wydawania decyzji o warunkach zabudowy oraz uczyni ją bardziej przejrzystą.

    Pomoc społeczna i świadczenia rodzinne

    W dziedzinie udzielania pomocy i materialnego wsparcia osobom i rodzinom o niskich dochodach i znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej aktualnie obowiązują m.in. następujące akty prawne:

    - ustawa z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.)

    - ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.).

    - ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz 732 ze zm.)

    Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. obowiązuje od 1 maja 2004r. i aktualnie rozpatrywanie indywidualnych spraw administracyjnych na podstawie przepisów tego aktu prawnego nie powoduje większych trudności. Odwołania od decyzji wydawanych przez organy pierwszej instancji dotyczyły przede wszystkim rozmiaru udzielanej pomocy, albo odmowy jej udzielenia ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, bądź ze względu na brak współdziałania z organem pomocy społecznej w pokonywaniu przez podopiecznych trudności życiowych. W praktyce orzeczniczej organów pomocy społecznej, jak co roku, podstawowym problemem jest niewystarczająca ilość środków przeznaczana przez budżet państwa i jednostki samorządu terytorialnego na udzielanie wsparcia (dotyczy to głównie zasiłków celowych i okresowych). Wzrosła także liczba odwołań w sprawach dotyczących odmowy kierowania do domu pomocy społecznej, co prawdopodobnie powodowane było tym, że zgodnie z obowiązującymi aktualnie przepisami, gminy partycypują w kosztach pobytu podopiecznych kierowanych z ich terenu do tego rodzaju placówek.

    W pracy orzeczniczej organów pierwszej instancji orzekających w sprawach pomocy społecznej nadal daje się zauważyć uchybienia w zakresie uzasadniania decyzji (szczególnie wydawanych w ramach uznania administracyjnego) oraz uchybienia w postępowaniach wszczynanych z urzędu, w szczególności co do czynnego udziału strony w postępowaniu.

    Obowiązująca od 1 maja 2004r. ustawa o świadczeniach rodzinnych okazała się być aktem niedoskonałym i kilkakrotnie od momentu wejścia jej w życie była nowelizowana. Także Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją niektórych jej przepisów, mianowicie art. 5 ust. 10, dotyczącego ustalania dochodu w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą rozliczających się z podatku dochodowego na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, art. 3 pkt 17 dotyczącego pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, art. 12 ust. 1 dotyczącego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

    Głównym problemem przy orzekaniu w sprawach świadczeń rodzinnych przez Kolegium był bardzo duży wpływ spraw z tego zakresu co zbiegło się z wejściem w życie z dniem 1 września 2005r. ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej i wniesieniem bardzo dużej liczby odwołań w sprawach wydawanych na podstawie tej ustawy. Powodowało to niemożność załatwienia wszystkich spraw w ustawowym terminie i powstanie zaległości. Zarówno świadczenia rodzinne jak też zaliczki alimentacyjne przyznawane są na ten sam okres zasiłkowy (od 1 września do 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego), co powoduje wpływ dużej liczby odwołań w tym samym czasie.

    Wzrost liczby spraw spowodowany był również zmianami wprowadzanymi do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od 1 września 2005r. zlikwidowany został dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wprowadzono kolejne ograniczenia dotyczące uprawnień do zasiłku rodzinnego. Dotyczyło to szczególnie osób samotnie wychowujących dzieci, którym zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli na rzecz dziecka nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców dziecka, chyba że drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany albo powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone. W tym samym okresie zasiłkowym przepis ten (art. 7 pkt 5) doczekał się kolejnej nowelizacji (ustawą z dnia 29 grudnia 2005r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych) i aktualnie umożliwia przyznanie zasiłku rodzinnego także tym osobom samotnym, którym nie zostały zasądzone świadczenia alimentacyjne na rzecz dziecka i sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka.

    Nowelizacja art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych spowodowała ograniczenie liczby osób uprawnionych do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Dodatek ten mogą aktualnie otrzymać jedynie osoby, gdy na rzecz ich dzieci nie zasądzono świadczeń alimentacyjnych ponieważ drugi z rodziców dziecka jest nieznany bądź nie żyje. Niezrozumiałe jednak wydaje się pozbawienie uprawnień do tego dodatku tych osób, w stosunku do których powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone (uprawnienie takie było pierwotnie planowane przez ustawodawcę, ale przepis art. 12 ust. 1 pkt 3 został skreślony) w przypadku gdy oddalenie powództwa nastąpiło z powodu złej sytuacji materialnej lub życiowej osoby zobowiązanej do alimentacji. Osoby samotnie wychowujące dzieci w takiej sytuacji pozbawione są zarówno prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka jak i zaliczki alimentacyjnej.

    Przy rozpatrywaniu odwołań często pojawiały się rozbieżności między stanowiskiem organów pierwszej instancji (respektujących zalecenia Ministerstwa Polityki Społecznej) a poglądami członków Kolegium orzekającymi w sprawach świadczeń rodzinnych. Dotyczyło to m.in. pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, którą art. 3 pkt 17 definiował jako pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę, wdowca, chyba że wychowywała dziecko wspólnie z jego ojcem lub matką. Zdaniem Ministerstwa, w sytuacji, w której konkubenci wychowywali wspólnie przynajmniej jedno dziecko, wszystkie pozostałe dzieci należało traktować jak wychowywane w rodzinie. Kolegium nie podzielało tego poglądu, uznając że przepisy prawa nie pozwalają na przyjęcie takiego stanowiska. Dopiero dokonana z dniem 1 stycznia 2006r. nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych usunęła wątpliwości interpretacyjne. Zgodnie z art. 3 pkt 17a wspólne wychowywanie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem wyklucza uznanie danej osoby za samotnie wychowującą dzieci z poprzednich związków.

    Rozbieżności dotyczyły również kwestii tzw. kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Przepis art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że dochód osoby ubiegającej się o zasiłek nie może przekroczyć na osobę kwoty 504 zł lub 583 zł w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne (art. 5 ust. 2). Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 3 w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą niż najniższy zasiłek rodzinny, zasiłek może być przyznany pod warunkiem, że przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Zdaniem Kolegium, skoro ustawodawca nie skonstruował pojęcia kryterium dochodowego rodziny, należy porównywać dochód na osobę w rodzinie z kwotą wskazaną w art. 5 ust. 1 i ust. 2 i nie ma podstaw do jej zwielokrotniania w zależności od liczby członków danej rodziny.

    Wiele problemów stwarzało również ustalenie uprawnień do świadczeń rodzinnych w przypadkach, gdy nastąpiła tzw. utrata dochodu. Przepis art. 5 ust. 4 stanowi bowiem, że dochód rodziny z okresu poprzedzającego okres zasiłkowy pomniejsza się o dochód utracony. Do dnia 1 września 2005r. pojęcie utraty dochodu nie było zdefiniowane przez ustawodawcę co powodowało wątpliwości, czy za utratę taką można uznawać także jego zmniejszenie, co często miało miejsce w stanach faktycznych rozpatrywanych spraw. Obecnie w ustawie o świadczeniach rodzinnych zawarta jest zarówno definicja utraty dochodu (art. 3 pkt 23) jak i jego uzyskania (art. 3 pkt 24), co zawęża pojęcie utraty dochodu tylko do utraty źródeł jego uzyskiwania.

    Zgodnie z art. 24 ust. 2 prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Ta ogólna reguła okazała się być krzywdząca dla osób, których świadczenia uzależnione były od niepełnosprawności, które często nie mogły wylegitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności z przyczyn od siebie niezależnych (np. przewlekłości postępowania przed zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności). Wprowadzony od dnia 1 września 2005r. przepis art. 24 ust. 3a pozwalał na ustalanie uprawnień do świadczeń od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, co pozwalało na zachowanie ciągłości wypłaty świadczeń rodzinnych. Jednak od 14 stycznia 2006r. przepis ten został zmieniony i ponownie uzależniono przyznanie świadczenia od momentu złożenia wniosku.

    Od dnia 1 czerwca 2005r. obowiązuje przepis art. 32 ust. 1 zgodnie, z którym organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Przepis ten wyeliminował istniejące do czasu jego wejścia w życie problemy dotyczące weryfikacji ostatecznych decyzji w przypadku zmiany okoliczności faktycznych mających wpływ na prawo do świadczeń. Należy zauważyć, że przepis ten nie zawiera jednak możliwości uchylenia lub zmiany decyzji odmownej (a więc takiej na mocy której strona nie nabyła prawa do świadczeń) oraz w przypadku zmiany przepisów prawa.

    W ustawie o świadczeniach rodzinnych znajduje się również przepis art. 31, który stanowi, że jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub od dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu. Wątpliwości powstałe na tle interpretacji tego przepisu dotyczyły pojęcia "decyzji prostującej błąd z urzędu". Pojęcie "sprostowanie" kojarzy się bowiem z przewidzianą w kodeksie postępowania administracyjnego możliwością sprostowania w drodze postanowienia oczywistej omyłki lub błędu pisarskiego, czyli eliminowania nieistotnych wad w decyzjach. Można jednak uznać, że przepis ten stwarza samoistną podstawę do weryfikacji decyzji przez organ, który zauważył swój błąd poprzez wydanie decyzji prostującej błąd z urzędu. Od czasu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wpłynęła jednak do Kolegium ani jedna sprawa, w której przepis ten znalazłby zastosowanie.

    Osoby samotnie wychowujące dzieci, na rzecz których zasądzone zostały świadczenia alimentacyjne i których egzekucja okazała się bezskuteczna, zamiast dotychczasowego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka mogą uzyskać prawo do zaliczki alimentacyjnej, czyli kwoty wypłacanej przez gminę na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest natomiast do zwrotu organowi gminy należności w wysokości wypłaconych zaliczek. Zasady przyznawania tych świadczeń określa ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. która weszła w życie 1 września 2005r. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie odpowiednie zastosowanie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym przy orzekaniu w sprawach zaliczek alimentacyjnych pojawiały się podobne wątpliwości, np. co do pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, dochodu utraconego. Problematyczne okazało się rozpatrywanie spraw, w których świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika zamieszkałego za granicą, gdyż osoby uprawnione do tych świadczeń nie zawsze były w stanie dołączyć do wniosku o zaliczkę zaświadczenia o bezskuteczności świadczeń alimentacyjnych za okres ostatnich trzech miesięcy. Osoby takie otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego do czasu jego likwidacji i być może to spowodowało dodanie do art. 10 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej przepisu art. 10 ust. 1a, zgodnie z którym osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa wniosek o zaliczkę łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres ostatnich trzech miesięcy. Wątpliwości budziło pojęcie "stan egzekucji", w szczególności w sprawach, w których miejsce pobytu dłużnika za granicą nie jest znane albo wszczęte postępowanie egzekucyjne z różnych przyczyn nie jest prowadzone. Kolegium podzieliło wyrażany w tych kwestiach pogląd Ministerstwa Polityki Społecznej, zgodnie z którym informacje o stanie egzekucji stanowią nie tylko dane o bezskuteczności egzekucji alimentów od dłużnika, ale także wszelkie informacje sądu okręgowego dotyczące niemożności wszczęcia postępowania z powodu m.in. nieznanego miejsca zamieszkania dłużnika czy braku konwencji międzynarodowej lub umowy dwustronnej między państwami w sprawie dochodzenia świadczeń alimentacyjnych.

    Wątpliwości interpretacyjne wzbudza także przepis art. 8 ust. 2 wspomnianej ustawy, który stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny nie przekracza 50% kwoty, o której mowa w art. 7 ust. 2, kwotę zaliczki zwiększa się do kwot wskazanych w tym przepisie. Przepis art. 7 ust. 2 stanowi natomiast, że zaliczka przysługuje, jeżeli dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł. Literalne brzmienie przepisu art. 8 ust. 2 wskazuje, że dopiero wówczas gdy dochód rodziny nie przekracza określonej kwoty przysługuje zaliczka w większej wysokości. Ministerstwo Polityki Społecznej stoi natomiast na stanowisku, że kwotę 583 zł należy porównywać z kwotą dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Problem tego rodzaju, iż interpretacja prezentowana przez Ministerstwo odbiega od uregulowań zawartych w akcie prawnym pojawia się po raz kolejny i być może ponownie doprowadzi do nowelizacji ustawy.

    Kolejne wątpliwości pojawią się zapewne w związku z weryfikacją zaliczek alimentacyjnych w świetle przepisu art. 10 ust. 7 i ust. 8. Stanowią one, że organ wypłacający zaliczkę po upływie kwartału dokonuje rozliczenia pomiędzy wypłaconą zaliczką a wyegzekwowanym przez komornika świadczeniem alimentacyjnym. Wysokość zaliczki w następnym kwartale stanowi różnicę pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym albo kwotami, o których mowa w art. 8, a wysokością wyegzekwowania świadczenia alimentacyjnego. Ustalenie innej wysokości zaliczki będzie wymagało zmiany wcześniejszej decyzji (zaliczkę przyznaje się powiem na okres zasiłkowy). Problem pojawi się wówczas, gdy wysokość wyegzekwowanych świadczeń będzie wyższa niż kwota ewentualnej zaliczki i czy będzie to wymagało zmiany decyzji przyznania zaliczki w kwocie 0 zł (jak uważa Ministerstwo) czy uchylenia decyzji, skoro przez pewien okres zaliczka nie przysługuje.

    Dodatki mieszkaniowe

    Jedną z form szeroko pojętej pomocy społecznej są dodatki mieszkaniowe - będące publicznoprawnym świadczeniem pieniężnym przysługującym osobie, która spełnia określone prawem warunki. Jego przyznanie stanowi formę zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia oznaczonej kwotowo części kosztów utrzymania zajmowanego mieszkania, a w określonych przypadkach wnioskodawca uzyskuje także prawo do otrzymania tzw. ryczałtu na zakup opału. Sprawy z zakresu dodatków mieszkaniowych są rozpatrywane w oparciu o ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 165, poz. 1817 z późn. zm.). Pojęcie dodatków mieszkaniowych występuje także w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.). W razie zbiegu tego prawa z prawem do dodatku mieszkaniowego na podstawie ustawy o dodatkach mieszkaniowych, nauczyciel otrzymuje obydwa dodatki.

    Liczba odwołań w stosunku do roku 2004 pozostała na tym samym poziomie, mimo iż celem przeprowadzonej w końcu 2004 r. nowelizacji ustawy miało być usunięcie dotychczasowych wątpliwości w stosowaniu niektórych jej przepisów przy uwzględnieniu wniosków wynikających z doświadczenia organów orzekających i orzecznictwa administracyjnego i sądowego jak również z faktu zaskarżenia przez Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego przepisów wydanego na podstawie art. 9 ustawy rozporządzenia Rady Ministrów jako niezgodnych z upoważnieniem ustawowym.

    Wszczęcie postępowania w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego następuje wyłącznie na wniosek. Osoba ubiegająca się o przyznanie dodatku mieszkaniowego jest zobowiązana złożyć wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego oraz deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku. W praktyce zwraca uwagę nieczytelność wniosków o przyznanie dodatku mieszkaniowego (np. skreślenia - często parokrotne - dokonywane przez pracowników organów orzekających, poprawiane wbrew zasadom określonym w przepisach prawa, wypełnianie wniosków za osobę wnoszącą podanie, niewłaściwe określanie wydatków przez zarządcę).

    W obecnym brzmieniu ustawy wywiad środowiskowy sporządza upoważniony pracownik. Osoba przeprowadzająca wywiad może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, uprzedzając osobę składającą oświadczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego zeznania. W praktyce często zdarza się, że oświadczenie wypełnia pracownik organu, a osoba składająca oświadczenie jedynie je podpisuje, choć z istoty oświadczenia wynika, że powinno ono być w całości sporządzone przez osobę składającą. Kolegium uchylało też decyzje i przekazywało sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdyż przeprowadzone wywiady środowiskowe nie posiadały mocy dowodowej z powodu swojej ogólnikowości.

    Pomimo zmienionej treści przepisu art. 7 ust. 3 ustawy przewidującego odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego ze względu na rażącą dysproporcję między dochodami wykazanymi przez wnioskodawcę w deklaracji o dochodach a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, organy pierwszej instancji nadal mają problemy z ustaleniem prawidłowej wykładni pojęcia "rażąca dysproporcja". Wiele zastrzeżeń dotyczyło również prawidłowości przeprowadzonych w sprawach postępowań dowodowych.

    Brak w ustawie przepisu zawierającego definicje lokalu mieszkalnego, związanie uprawnienia do dodatku mieszkaniowego z posiadanym tytułem prawnym do lokalu - jest nim tylko taki, który zobowiązuje osobę go posiadającą do ponoszenia wydatków związanych z korzystaniem z mieszkania - sprawia, że organy mają trudności w jego ustaleniu. Najwięcej problemów przysporzyła umowa użyczenia (art. 713 kc), która wprawdzie nie stanowi tytułu prawnego uprawniającego do ubiegania o dodatek mieszkaniowy, gdyż osoba biorąca w użyczenie nie ponosi wydatków w związku z zajmowanym mieszkaniem, ale faktycznie może okazać się umową najmu, bowiem o treści umowy nie decyduje nazwa, którą strony umowy przyjęły, ale jej elementy podmiotowe i przedmiotowe.

    Od połowy 2005 r. większa część odwołań od decyzji w sprawach dodatku mieszkaniowego, wynikała z odmiennej oceny ubiegających się o dodatek mieszkaniowy kwestii dochodów. Związane to było z wypłacanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyrównaniami do emerytur i rent, które należało zaliczyć do dochodów.

    Wiele kontrowersji wywoływał także art. 5 ust. 1 i ust. 5 ustawy określający kryteria powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego w przeliczeniu na członków gospodarstwa domowego, od których uzależnione jest przyznanie dodatku mieszkaniowego. Przekroczenie normatywnej powierzchni skutkuje niemożnością przyznania dodatku mieszkaniowego, co sprawia, że o przyznaniu dodatku mieszkaniowego nie decyduje sytuacja materialna wnioskodawcy.

    Odnotowano również wiele odwołań dotyczących wstrzymania wypłat przyznanych dodatków mieszkaniowych ze względu na nieopłacanie należności za zajmowany lokal.

    Pomimo uściślonego pojęcia gospodarstwa domowego - którym jest - gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stałe z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby, wątpliwości dotyczą zaliczenia jako członka gospodarstwa domowego, osób które czasowo nie przebywają w miejscu zameldowania (np. z powodu czasowych wyjazdów za granicę do pracy).

    Plusem ustawy po jej nowelizacji jest nowe brzmienie art. 3 ust. 2 ustawy, ściśle określające termin obowiązywania kwoty najniższej emerytury (dzień złożenia wniosku), co będzie miało znaczenie w 2006 r. (w 2005 r. obowiązywała kwota ustalona Komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lutego 2004 r. (Monitor Polski Nr 10, poz. 162).

    Dostęp do informacji publicznej

    W dziedzinie unormowanej ustawą z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.), podobnie jak w latach poprzednich, organy nadal mają problemy z ustaleniem jednolitego stanowiska wobec uprawnień obywateli wynikających z ustawy. Zwraca uwagę, że wątpliwości pojawiają się już na etapie określenia pojęcia sprawy publicznej. Nieprecyzyjne określenie tego pojęcia w ustawie powoduje konieczność odwoływania się do kryteriów podstawowych, tj; podmiotowego: organy władzy publicznej, osoba pełniąca władzę publiczną; - przedmiotowego - wykonywaniu zadań publicznych; gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa; - charakteru normy prawnej; oraz pomocniczych: celu publicznego; interesu publicznego.

    Zgodnie z ustawą proceduralne sposoby zachowania się organu wobec żądania udzielenia informacji publicznej mają zróżnicowany charakter w zależności od treści żądania. I tak:

    • po pierwsze - może okazać się, że pod pretekstem żądania udzielenia informacji publicznej, ktoś żąda informacji, która publiczną nie jest. W takim przypadku organ zwykłym pismemodpowiada, że to nie jest informacja publiczna;

    • po drugie - żądana informacja jest informacją publiczna, ale podlega ona ochronie np. w zakresie objętym ustawą o ochronie danych osobowych. W takim przypadku organ, zgodnie z art. 16 ustawy o dostępie do informacji publicznej, powinien wydać decyzję odmawiającą udzielenia informacji publicznej, może także wydać decyzję o umorzeniu postępowania;

    • po trzecie - żądanie dotyczy informacji publicznej i niechronionej. W takim przypadku organ po prostu udostępnia informację, choćby ustnie, bez wydawania jakiegokolwiek rozstrzygnięcia.

    Przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie formułują natomiast zasad postępowania w sprawie wniosków powtarzających się; wniosków, których treść jest obraźliwa; wniosków, których treść jest niepoważna; wniosków, które miałyby na celu wyłącznie zakłócenie działania zobowiązanego organu lub instytucji.

    Kolegium najczęściej orzekało, w sprawach zażaleń składanych na niezałatwienie w terminie przez organ sprawy udzielenia informacji publicznej. W takiej sytuacji, właściwą drogą jest jednak zaskarżenie bezczynności organu (po uprzednim wezwaniu organu) do WSA. Zwraca też uwagę, iż zażalenia te składane są - przez Wnioskodawcę - natychmiast po upływie 14-dniowego terminu załatwienia sprawy, mijając się z pismami organów udzielających stronom odpowiedzi lub żądanej informacji.

    Jak już wspomniano, postępowanie w sprawie udostępnienia informacji publicznych może zakończyć się przesłaniem do Wnioskodawcy pisma zawierającego informację np. że żądane informacje nie są informacjami publicznymi. Jak można zaobserwować, organy mają trudności w sformułowaniu takich pism informacyjnych, przeto nierzadko zdarza się, iż nie mając takiej intencji wydają w istocie decyzję administracyjną, odmawiającą udostępnienia informacji publicznej.

    Organy wydając decyzję odmawiającą udzielenia informacji publicznej najczęściej powołują się na tajemnicę skarbową, służbową oraz ochronę danych osobowych (a więc tajemnicę ustawowo chronioną). Zdecydowana większość tych decyzji jest uchylana ze względu na niewystarczająco dokładnie przeprowadzone, przez organ zobowiązany, postępowanie dowodowe (np. trudności w ustaleniu granic prywatności, nieuzasadnione zasłanianie się tajemnica służbową).

    Zwraca uwagę fakt niewykorzystywania przez podmioty zobowiązane do udzielenia informacji możliwości odmowy udostępnienia informacji na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy (z powodu braku ważnego interesu publicznego po stronie Wnioskodawcy w przypadku informacji przetworzonej).

    Dostęp do informacji o środowisku i jego ochronie

    W 2005 r. Kolegium orzekało również w sprawach decyzji odmawiających udzielenia informacji o środowisku. Dostęp do tego typu informacji jest uregulowany ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627). Wątpliwości interpretacyjne wynikają z faktu przenikania się przepisów dotyczących dostępu do informacji o środowisku z przepisami ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Z uwagi na fakt, iż ustawa o dostępie do informacji publicznej jest ustawą późniejszą, w niej należy poszukiwać normy prawnej regulującej ewentualne sytuacje kolizyjne.

    Podobnie jak w ustawie o dostępie do informacji publicznej, przyjęto dwustopniową definicję podlegających udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie (tzn. wymienienie pewnych dokumentów, oraz definicja ogólna). Przyjęty w ustawie sposób określenia informacji podlegających udostępnieniu związany jest z określeniem dwóch nieco odrębnych reżimów udostępniania. W art. 19 ust. 2 ustawy precyzyjnie określa się rodzaje dokumentów (np. różnego rodzaju decyzje wymagane przepisami o ochronie środowiska), które zgodnie z art. 24 ust. 1 udostępnianie są bezpłatnie w siedzibie organu. W art. 19 ust. 3 ustawy udostępnieniu podlegają także inne informacje o środowisku i jego ochronie w postaci dokumentów i danych gromadzonych w szczególności w formie pisemnej, wizualnej, fonicznej i baz danych. Do tych informacji stosuje się opłaty za wyszukiwanie informacji. Szczegółowe wyliczenie pewnych kluczowych dokumentów wymagających udostępnienia, usuwa wątpliwości co do tego, czy dany dokument podlega udostępnieniu w trybie ustawy, czy też nie. Pozwala to niewątpliwie na uniknięcie kłopotów interpretacyjnych, sporów prawnych. Jest to również ułatwienie dla żądających informacji, szczególnie dla tzw. biernego udostępniania, gdzie aby mieć dostęp do informacji, należy wiedzieć, iż taka informacja w ogóle istnieje i umieć sprecyzować żądanie tak, aby identyfikowało żądaną informację (stąd też niewielka liczba rozpatrywanych przez Kolegium odwołań od decyzji odmawiających udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie, uchylanych ze względu na błędną - zdaniem Kolegium - ocenę przesłanek umożliwiających odmowę udzielenia informacji).

    Inaczej niż w ustawie o dostępie do informacji publicznej określono termin udostępnienia informacji o środowisku (bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej dwa miesiące), nawiązanie zatem do terminów określonych w kpa, z tym, że termin dwóch miesięcy jest terminem ostatecznym i nieprzekraczalnym na załatwienie sprawy związanej z udostępnieniem (bo terminy te stosuje się zarówno do udzielenia, jak i odmowy jej udostępnienia). Sprawa komplikuje się w sytuacji, gdy informacja o środowisku jest jednocześnie informacją publiczną, którą zgodnie z ustawą i dostępie do informacji publicznej udostępnia się w terminie 14 dni.

    Odmowa udostępnienia informacji o środowisku następuje w drodze decyzji administracyjnej zaś do postępowania w tym zakresie mają zastosowania przepisy kpa, regulujące ogólne postępowanie administracyjne. Ustawa nie reguluje natomiast w ogóle kwestii środków prawnych przysługujących w przypadku odmowy udostępnienia informacji o środowisku. W odniesieniu do informacji o środowisku i jego ochronie, będących jednocześnie informacjami publicznymi w rozumieniu ustawy o informacji publicznej zastosowanie mają odpowiednie przepisy tej ustawy.

    Ustawa o ochronie środowiska przewiduje pobieranie opłat nie tyle za samo udostępnienie informacji o środowisku, ale za pewne konkretne czynności (szczegółowo stawki opłat zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 23 lutego 2001 r. w sprawie stawek opłat za udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie (Dz. U. Nr 6, poz 183).

    Drogi publiczne

    W 2005 r. ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2086 ze zm.) była nowelizowana siedmiokrotnie. Najistotniejsza ze zmian zawarta została w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 179, poz. 1486), która doprecyzowała między innymi warunki udzielania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego. Do czasu wejścia w życie tej nowelizacji duża ilość spraw rozpatrywanych przez Kolegium wynikała z niejasnego brzmienia art. 40 ust. 5 ustawy, w którym posłużono się pojęciem "rocznej stawki opłaty" za zajęcie pasa drogowego przez umieszczenie urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami i potrzebami ruchu drogowego. Ta nowa instytucja, wprowadzona w 2004 r., wzbudziła dość duży sprzeciw posiadaczy takich urządzeń (szczególnie urządzeń wodociągowych i energetycznych), uważających, że pobieranie corocznych opłat za wieloletnie korzystanie z pasa drogowego nie było wolą ustawodawcy. Stwierdzając, że opłata ta ma charakter jednorazowy, kwestionowali więc decyzje zarządców dróg tak w trybie odwoławczym, jak i trybach nadzwyczajnych. Zmiana przepisów dotyczących opłaty rocznej nie spowodowała zmiany stanowiska adresatów obowiązku.

    Kolegium rozpatrywało również wiele spraw z zakresu zajęcia pasa drogowego przez reklamy. Wprowadzenie w 2004 r. definicji tego pojęcia w ustawie o drogach publicznych spowodowało wzrost spraw dotyczących tej instytucji, w dużej mierze z uwagi na fakt, iż pojęcie reklamy funkcjonujące w języku potocznym nie pokrywa się z ustawowym.

    Mimo zajmowania się tą kwestią przez Kolegium w 2004 r., niektórzy zarządcy dróg publicznych nadal uważają, że urządzenia oświetlenia dróg znajdujące się w pasie drogowym nie stanowią części drogi, i podejmują w tym zakresie decyzje administracyjne. Jasność przepisów prawa w tym zakresie obliguje Kolegium do eliminowania takich rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

    Ochrona przyrody

    W sprawach regulowanych ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) Kolegium podejmowało w zasadzie wyłącznie rozstrzygnięcia kasacyjne. Wynikało to z trzech powodów. Po pierwsze, przewidziane ustawowo kary za usunięcie drzew i krzewów są tak wysokie, że ich nałożenie musi zostać poprzedzone szczególnie wnikliwym postępowaniem i oparte na niebudzących wątpliwości podstawach faktycznych. W sprawach prowadzonych przez Kolegium, wadliwie prowadzone przez organy pierwszej instancji postępowania nie pozwalały na pozostawienie w obrocie prawnym podjętych rozstrzygnięć. Po drugie, organy pierwszej instancji nie akceptują poglądów doktryny i orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że karę za usunięcie drzew lub krzewów można nałożyć jedynie na podmiot, który mógł uzyskać zezwolenie na takie działanie, a więc posiadacza nieruchomości. Z uwagi na niebudzące wątpliwości - również zdaniem Kolegium - brzmienie przepisów ustawy, rozstrzygnięcia kierowane do podmiotów nie będących posiadaczami nieruchomości eliminowane były przez Kolegium z obrotu prawnego. I wreszcie, po trzecie, Kolegium podejmowało rozstrzygnięcia kasacyjne w sprawach, w których odmowa wydania zezwolenia na usunięcie drzew uzasadniana jest wyłącznie walorami przyrodniczymi drzewa lub krzewu. Jako że obowiązek uzyskania takiego zezwolenia stanowi istotną ingerencję organów administracyjnych w chronione konstytucyjne prawo własności nieruchomości, należy w opinii Kolegium rozważać również inne okoliczności przemawiające za usunięciem drzewa lub krzewu.

    Odpady

    Prowadzone przez Kolegium sprawy z zakresu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 628 ze zm.) w 2005 r. dotyczyły głównie kwestii rekultywacji terenów przy wykorzystaniu odpadów, poprzez zastosowanie metody odzysku R10. Dopuszczona przez ustawodawcę możliwość takiego działania budziła sprzeciw organizacji ekologicznych, domagających się eliminowania zezwoleń na prowadzenie odzysku odpadów w trybach nadzwyczajnych.

    W załączniku Nr 5 do ustawy o odpadach proces odzysku oznaczony symbolem R 10 określony został jako - "Rozprowadzanie na powierzchni ziemi, w celu nawożenia lub ulepszania gleby lub rekultywacji gleby i ziemi". Pojęcie to nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. W ustawie o odpadach pojęcie rekultywacja użyte zostało jeszcze w art. 43. Mowa jest w nim jednak o "rekultywacji terenów z zastosowaniem odpadów" (art. 43 ust. 1 pkt 2). Zgodnie z tym przepisem, do rekultywacji terenów, w tym gruntów na cele rolne, mogą być stosowane tzw. komunalne osady ściekowe, a więc pochodzący z oczyszczalni ścieków osad z komór fermentacyjnych oraz innych instalacji służących do oczyszczania ścieków komunalnych oraz innych ścieków o składzie zbliżonym do ścieków komunalnych"(art. 3 pkt 2). Z kolei w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji) ustawodawca posługując się pojęciem rekultywacja gruntów definiuje je jako nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg (art. 4 tej ustawy). Przyjęcie, że używając w ustawie o odpadach tych trzech określeń - rekultywacja ziemi i gleby, rekultywacja terenów i rekultywacja gruntów, bez zdefiniowania ich w sposób szczególny, ustawodawca miał na myśli zupełnie odmienne działania byłoby nieracjonalne i niezgodne z zasadami techniki prawodawczej.

    W przypadku takiej konstrukcji przepisów nie można było stwierdzićwyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, a tym samym uwzględnić kierowanych do Kolegium żądań, tym bardziej, że we wprowadzonym uchwałą Rady Ministrów z dnia 29 października 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami (M.P. z 2003 r., Nr 11, poz. 159) Krajowym Planie Gospodarki Odpadami zawarto stwierdzenie, iż: "Jednym z masowych kierunków zastosowania odpadów energetycznych jest ich zastosowanie do makroniwelacji i rekultywacji terenu. W kraju powszechnie stosuje się popioły i żużle z węgla brunatnego do wypełniania wyrobisk węgla brunatnego, kruszyw, gliny isiarki" (3.2.2.3. Odpady z przemysłu energetycznego).

    Sytuację zmieni niewątpliwie nowelizacja ustawy o odpadach dokonana ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 175, poz. 1458). Zmieniono w niej brzmienie metody odzysku R10, eliminując w ten sposób możliwość prowadzenia rekultywacji przy zastosowaniu odpadów. Zgodnie zaś z art. 12 ustawy zmieniającej, decyzje w zakresierekultywacji z zastosowaniem odpadów wydane na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 121, poz. 1266), ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska oraz innych ustaw ulegają wygaśnięciu w całości lub w części dotyczącej zastosowania odpadów w terminie 6 miesięcy od daty wejścia w życie ustawy.

    Kolegium orzekało również w sprawach opinii wydawanych przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta w postępowaniu o wydanie zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów. Wskazywana wyżej ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych innych ustawwyłączyła jednak wymóg zasięgania takiej opinii.

    Kilka orzeczeń Kolegium zapadło również na podstawie art. 12 ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, zgodnie z którym, władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy (1 października 2001 r.), na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. W tym przypadku nie stosuje się przepisów art. 102 ust. 1-3 ustawy - Prawo ochrony środowiska, a obowiązki rekultywacji przejmuje starosta. Część podmiotów w sposób nie znajdujący podstaw w tym przepisie domagało się zwolnienia z obowiązku rekultywacji.

    Ochrona środowiska

    Przedmiotem orzekania Kolegium były sprawy z zakresu działalności inwestycyjnej i jej ograniczeń wynikających z ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.). Chodziło głównie o orzeczenia o obowiązku sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko, obowiązku sporządzenia przeglądu ekologicznego i tzw. pozwolenia emisyjne. Były to jednak sprawy jednostkowe.

    Można zwrócić uwagę, że mimo delegacji ustawowej (art. 86 ust. 3) nie zostały do tej pory określone ani standardy zapachowej jakości powietrza, ani metody oceny zapachowej jakości powietrza. Organy pierwszej instancji przyjmują, że w tym elemencie środowiska dopuszczalne jest zupełnie niekontrolowane naruszanie jego jakości. Sytuacji takiej nie akceptują zarówno mieszkańcy, jak i Kolegium. Niewątpliwie uregulowanie tej kwestii jest niezbędne.

    Duża ilość rozstrzygnięć Kolegium dotyczyła opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska. Decyzje kasacyjne w tych sprawach podejmowane były głównie z powodów procesowych.

    Wprowadzenie ustawą z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 113, poz. 954) instytucji decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia na przełomie 2005 r. i 2006 r. znalazło wyraźne odzwierciedlenie w ilości wpływających do Kolegium spraw.

    Prawo wodne

    Na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.). Kolegium orzekało głównie w sprawach naruszenia stosunków wodnych, a także uzgodnień organów właściwych w sprawach melioracji wodnych w postępowaniu w sprawie ustalenia warunków zabudowy. Rozstrzygnięcia kasacyjne podejmowane były z powodów procesowych.

    Ochrona gruntów rolnych i leśnych

    Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych stosowana była przez Kolegium głównie w zakresie objętym art. 12 i art. 12a. Rozstrzygnięcia kasacyjne podejmowane były głównie z powodów procesowych.

    Utrzymanie porządku i czystości w gminach

    Sprawy objęte ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622 ze zm.) dotyczyły wyłącznie nowej instytucji, a mianowicie możliwości nałożenia w drodze decyzji administracyjnej na właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia do kanalizacji. Kasacyjne rozstrzygnięcia Kolegium w tym zakresie wynikały z faktu, że organy administracyjne ograniczały swoje postępowanie wyłącznie do wydania decyzji.

    Gospodarka nieruchomościami

    W dziale zajmującym się problematyką gospodarki nieruchomościami największe trudności interpretacyjne dotyczyły przede wszystkim przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, póz. 2603 z późn. zm.), a w szczególności wprowadzonych nowelizacją z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141, póz. 1492).

    W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na wprowadzone tą nowelizacją przepisy art. 148 a ustawy o gospodarce nieruchomościami, które stanowią, iż Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, kryteria uznawania, że zostały stworzone warunki do podłączenia nieruchomości do urządzeń infrastruktury technicznej albo warunki do korzystania z wybudowanej drogi, wystarczające do ustalenia opłaty adiacenckiej, uwzględniając w szczególności:

    1) maksymalną odległość urządzeń infrastruktury technicznej od nieruchomości;

    2) dostępność urządzenia do podłączenia do nieruchomości;

    3) dostępność korzystania z drogi.

    Kategoryczność sformułowania "Rada Ministrów określi" spowodowała, że Kolegium stanęło na stanowisku, iż do momentu wydania tego rozporządzenia nie jest możliwe ustalenie opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego budową urządzeń infrastruktury technicznej lub budową drogi z udziałem środków Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. W myśl bowiem przepisów art. 145 ust. 1 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może, w drodze decyzji, ustalić opłatę adiacencką każdorazowo po stworzeniu warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej albo po stworzeniu warunków do korzystania z wybudowanej drogi. Skoro "warunki" te nie zostały określone w stosownym rozporządzeniu, zatem niemożliwe stało się ustalenie opłaty adiacenckiej.

    Organy pierwszej instancji - mimo braku rozporządzenia, o którym mowa w art. 148a ustawy o gospodarce nieruchomościami - wydawały jednak decyzje ustalające tego rodzaju opłaty. Biorąc pod uwagę powołane wcześniej przepisy prawa, Kolegium zobowiązane było zatem do uchylenia tych rozstrzygnięć w całości i przekazania spraw do ponownego rozpatrzenia przez organy pierwszoinstancyjne.

    Należy zwrócić uwagę; że brak regulacji prawnej w tym zakresie powoduje duże straty finansowe w sferze budżetów gmin i Skarbu Państwa. Z tego powodu możliwość ustalania opłat adiacenckich w sytuacji braku rozporządzenia, o którym mowa w art. 148 a powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, budzi wciąż ogromne kontrowersje. W ostatnim czasie wpłynęły do Kolegium odwołania od decyzji Burmistrza Miasta Oława ustalających opłaty adiacenckie. Do przekazanych Kolegium akt tych spraw organ pierwszej instancji dołączył pismo Ministerstwa Transportu i Budownictwa z dnia 24 listopada 2005 r., w którym stanęło ono na stanowisku, że w sytuacji, gdy "urządzenie infrastruktury technicznej zostało zrealizowane, a dana nieruchomość została do niego podłączona lub jej właściciel ma możliwość korzystania z wybudowanej drogi, stanowi wystarczającą podstawę do ustalenia przez gminę opłaty adiacenckiej, nawet w sytuacji, gdy nie wydano rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie kryteriów uznawania, że zostały stworzone warunki do podłączenia nieruchomości do urządzeń infrastruktury technicznej albo warunki do korzystania z wybudowanej drogi, wystarczające do ustalenia opłaty adiacenckiej". Zdaniem Ministerstwa, kryteria te zawierają "przepisy branżowe", a "ponadto korzystanie z urządzenia infrastruktury technicznej potwierdza, że spełnione zostały warunki podłączenia nieruchomości do tego urządzenia (do korzystania z wybudowanej drogi)".

    W ocenie Kolegium, przede wszystkim aktualny stan prawny, jak i argumentacja przedstawiona przez Ministerstwo, nie pozwalają jednak na przyjęcie, że bez wydania rozporządzenia, o którym mowa w art. 148 a ustawy o gospodarce nieruchomościami, możliwe jest ustalenie opłaty adiacenckiej z tytułu budowy urządzeń infrastruktury technicznej albo wybudowania drogi. W piśmie tym podkreślono, że do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wpłynęła propozycja uchylenia przepisów art. 148 a ustawy o gospodarce nieruchomościami, która uzyskała pozytywną opinię Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Podano, że projekt zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami wpłynął do Sejmu RP. Zdaniem Kolegium, dopóki jednak przepisy art. 148 a ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostaną uchylone w sposób prawem przewidziany, nie jest możliwe ustalenie opłaty adiacenckiej w przypadkach, gdzie do wydania tego rodzaju decyzji konieczne jest ustalenie, czy zostały spełnione warunki, które miało określić przedmiotowe rozporządzenie.

    Zasadniczy problem w sprawach z zakresu gospodarki nieruchomościami stanowi również jakość operatów szacunkowych, w których dokonuje się wyceny nieruchomości dla potrzeb różnych postępowań. Z doświadczenia Kolegium wynika, że rzeczoznawcy majątkowi niedostatecznie stosują się do przepisów powołanej na wstępie ustawy o gospodarce nieruchomościami, rozporządzenia wykonawczego w tym zakresie oraz Standardów Zawodowych Rzeczoznawców Majątkowych.

    Analizując orzecznictwo Kolegium w sprawach, gdzie podstawowy dowód stanowi operat szacunkowy, należy też zwrócić uwagę, że organy pierwszej instancji generalnie nie dokonują oceny tych operatów, jako kluczowego dowodu w sprawie, przyjmując - często bezkrytycznie - stanowisko rzeczoznawców majątkowych sporządzających te wyceny. Ponadto w tego rodzaju postępowaniach zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania dokonywane są bardzo często nieprawidłowo, z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (chodzi w tym przypadku o informacje dotyczące możliwości sporządzenia kontroperatu wyceny nieruchomości oraz prawa wystąpienia do organizacji rzeczoznawców majątkowych o ocenę operatu szacunkowego), co obliguje Kolegium do uchylania pierwszoinstancyjnych rozstrzygnięć i przekazywania spraw do ponownego rozpatrzenia.

    Kolejny problem stanowiło wejście w życie z dniem 13 października 2005 r. ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. Nr 75, póz. 1459). Przepisy art. 8 tej ustawy stanowią bowiem, że do spraw wszczętych "na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. z 2001 r. Nr 120, póz. 1299 ze zm.) i ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113 póz. 1209 ze zm.) i niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy tej ustawy. Konsekwencją tej regulacji prawnej była konieczność uchylenia przez Kolegium wielu decyzji organów pierwszej instancji wydanych na podstawie przepisów dotychczas regulujących kwestie przekształcenia i przekazania spraw do ponownego rozstrzygnięcia zgodnie z nowymi zasadami. Przy czym trzeba mieć na względzie, że powołana wcześniej ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. generalnie wprowadza zasadę odpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

    Trudności interpretacyjne dotyczyły również przepisów regulujących podziały nieruchomości. W szczególności wątpliwości budzi charakter i treść postanowienia opiniującego wstępny projekt podziału nieruchomości, jak również sprecyzowanie czynności i dokumentacji wymaganych na poszczególnych etapach postępowania podziałowego. Problemy te pokazuje dokumentacja przekazywana Kolegium w tych sprawach przez organy pierwszej instancji, która w większości jest niepełna, niespójna i niejasna, co powoduje konieczność jej uzupełniania, czy też uchylania pierwszoinstancyjnych rozstrzygnięć do ponownego rozpatrzenia.

    Aktualizacja opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości

    W roku 2005 nie uległ zmianie stan normatywny w zakresie aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości. Obowiązujący stan prawny nie nasuwał problemów interpretacyjnych. Jedyną nowością było uwzględnianie przez organy reprezentujące właścicieli nieruchomości w dokonywanych wypowiedzeniach (w ofercie) o podatek VAT. Działanie takie znalazło zresztą pełne uzasadnienie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

    Tak jak w latach ubiegłych, zasadniczy problem w prowadzonych przed Kolegium postępowaniach w sprawie aktualizacji opłat za użytkowanie wieczyste stanowiła jakość operatów szacunkowych, będących podstawowym materiałem dowodowym w tego rodzaju postępowaniach.

    Należy jednak podkreślić, że jakość operatów szacunkowych uległa znacznej poprawie w stosunku do roku ubiegłego. Organy reprezentujące właścicieli gruntów oraz sami rzeczoznawcy stosują się do zaleceń formułowanych w uzasadnieniach orzeczeń Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Można zaobserwować tendencję do powierzania przez właścicieli nieruchomości sporządzania operatów szacunkowych tym rzeczoznawcom, do których wycen nie było zastrzeżeń. Warto zwrócić uwagę, że na ogólny wpływ 142 spraw w roku 2005 w ok. 40% przypadków Kolegium oddaliło wniosek użytkownika wieczystego, w 13% przypadków Kolegium na zgodny wniosek stron ustaliło wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego a w 12% przypadków orzeczenie Kolegium miało jedynie charakter procesowy (tj. umorzenie postępowania). Najmniej zarzutów dotyczyło operatów szacunkowych i postępowań prowadzonych przez gminę Wrocław oraz postępowań prowadzonych odnośnie nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, którego reprezentantem jest Prezydent Wrocławia. Stąd w ogólnej liczbie orzeczeń o oddaleniu wniosku użytkownika wieczystego przeszło 80% stanowią sprawy z Wrocławia. W przypadkach, w których Kolegium wydało orzeczenia o tym, że aktualizacja jest nieuzasadniona operaty szacunkowe sporządzane były z naruszeniem obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa. Wbrew zaleceniom Kolegium rzeczoznawcy majątkowi niedostatecznie stosują się do przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), rozporządzeń wykonawczych oraz Standardów Zawodowych Rzeczoznawców Majątkowych, korzystają często z jednej bazy danych, bez względu na miejsce położenia wycenianej nieruchomości, przyjmowane do porównań nieruchomości nie spełniają kryterium podobieństwa, nie przeprowadza się badania stanu prawnego nieruchomości (obciążeń). Nie bez wpływu na taki stan rzeczy pozostaje kryterium wyłaniania rzeczoznawców majątkowych, którym jest cena sporządzenia takiego operatu.

    Jedyne rozstrzygnięcia o charakterze procesowym, jakie w omawianym zakresie zapadały przed Kolegium dotyczyły umorzenia postępowania. Umorzenia postępowań z przyczyn formalnych w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości związane były z niedochowaniem terminów wypowiedzenia, czy też uchybieniem terminu wniesienia do Kolegium wniosków o ustalenie, że dokonana aktualizacja była nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości.

    Sprawy dotyczące zezwoleń na obrót alkoholem

    W zakresie regulowanym ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 147 z 2002 r., poz. 1231 z późn. zm.) orzecznictwo pierwszoinstancyjne stoi na coraz wyższym poziomie.

    Zdecydowanie rzadziej niż w latach poprzednich Kolegium obligowane było do uchylenia z przyczyn proceduralnych zaskarżonych orzeczeń, zwłaszcza postanowień gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, opiniujących wnioski o wydanie zezwoleń. Wciąż jednak zdarza się, że postanowienia komisji (z tym, iż raczej oprócz wrocławskiej) są podejmowane bez zapewnienia udziału w postępowaniu opiniującym przedsiębiorcy ubiegającemu się o zezwolenie. Tymczasem w postępowaniach tych często przeprowadzano oględziny, mające na celu ustalenie usytuowania potencjalnego punktu sprzedaży napojów alkoholowych względem miejsca lub obiektu chronionego prawem miejscowym lub ustawą.

    Podobną wadą dotknięta była poważna cześć decyzji orzekających o stwierdzeniu wygaśnięcia zezwolenia wobec nieuiszczenia w terminie raty opłaty za korzystanie z zezwolenia (trzeba wszakże zauważyć, że decyzje takie są podejmowane nieczęsto). Organy bezpodstawnie uznawały, że informacja o nieuiszczeniu opłaty jest wystarczającą przyczyną i jedynym koniecznym materiałem do podjęcia decyzji, bez zawiadomienia przedsiębiorcy o wszczęciu postępowania administracyjnego i umożliwienia mu wypowiedzenia się odnośnie do materiałów sprawy.

    Broń i amunicja

    Kolegium orzekało w jednej sprawie w tej dziedzinie, normowanej ustawą z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2004 r. Nr 52, poz. 525 z późn. zm.). Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zezwolenia na użytkowanie strzelnic, wywodząc, że poza podmiotem ubiegającym się o takie zezwolenie nikt inny nie korzysta z przymiotu strony postępowania.

    Na tle tej sprawy pozostaje aktualny wniosek sformułowany w sprawozdaniu za rok ubiegły, a mianowicie, iż brak jest w wymienionej ustawie podstawy do decyzyjnego zakazania prowadzenia strzelnicy i trzeba poszukiwać pośrednich możliwości wpływu na jej działalność, co nie sprzyja nierzadko uzasadnionemu oczekiwaniu obywateli na szybką reakcję prawa w obliczu odczuwanego zagrożenia spowodowanego działalnością strzelnicy.

    Działalność gospodarcza

    Regulacje ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.) nie pozostawiają szerokiego marginesu uznania w podejmowaniu orzeczeń, a nadto są to regulacje w miarę oczywiste. Taka regulacja oraz dbałość organów pierwszej instancji o przestrzeganie podstawowych standardów postępowania, a przede wszystkim zasady czynnego udziału strony powodują, że kasacyjne orzeczenia Kolegium należą do wyjątków. W roku ubiegłym dotyczyło to zaledwie dwóch zaskarżonych decyzji, przy czym w jednym przypadku nie na skutek wadliwości orzeczenia, lecz w wyniku wycofania przez przedsiębiorcę, w stadium postępowania odwoławczego, wniosku o wykreślenie wpisu z ewidencji.

    Gospodarowanie gminnym zasobem mieszkaniowym

    Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 z późn. zm.), wyklucza administracyjnoprawną ingerencję w gospodarowanie gminnym zasobem mieszkaniowym. Pomimo to, niejako w poszukiwaniu tej regulacji, kwestionowane są w trybie odwoławczym cywilnoprawne oświadczenia woli dotyczące na przykład wypowiedzenie najmu, kaucji zabezpieczającej pokrycie należności wynajmującego z tytułu najmu lokalu czy organizacji wywozu nieczystości. W świetle obowiązującej regulacji orzeczenia Kolegium w takich sprawach miały charakter wyłącznie formalny: stwierdzenie niedopuszczalności odwołania lub zwrot podania ze względu na właściwość sądu powszechnego.

    Imprezy masowe

    W dziedzinie normowanej ustawą z dnia 22 sierpnia 1997 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 120, poz. 1298 z późn. zm.), Kolegium podjęło jedną decyzję, uchylającą decyzję pierwszej instancji, z umorzeniem pierwszoinstancyjnego postępowania. Stało się tak dlatego, że zarząd powiatu, najwyraźniej wiedziony obawą o zachowania kibiców jednej z drużyn, orzekł zakaz przeprowadzenia imprezy masowej (meczu piłkarskiego), choć nie były spełnione hipotetyczne warunki dla takiego rozstrzygnięcia. Zarząd w istocie wkroczył w uprawnienia wójta gminy, który - jako wyłącznie właściwy - mógł w zaistniałej sytuacji zakazać przeprowadzenia imprezy.

    Ochrona przeciwpożarowa

    Jedna, za to interesująca sprawa z pogranicza prawa administracyjnego i cywilnego była udziałem Kolegium. Uchylając zaskarżoną decyzję pierwszej instancji Kolegium wywiodło, że ani przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229 ze zm.), ani przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie przyznawania świadczeń odszkodowawczych strażakom jednostek ochrony przeciwpożarowej i członkom ochotniczej straży pożarnej z tytułu uszczerbku na zdrowiu albo szkody w mieniu, a w przypadku ich śmierci przyznawania odszkodowań członkom ich rodzin (Dz. U. 2004 r., Nr 1 poz. 6), nie ustanawiają podstaw do orzekania w formie decyzji administracyjnej o odszkodowaniu z tytułu uszczerbku na zdrowiu doznanym przez członka ochotniczej straży pożarnej podczas ćwiczeń.

    Sprawy osobowe

    W tej grupie orzekana przez Kolegium sprawa dotyczyła wydania zaświadczenia o posiadaniu pełni praw cywilnych i obywatelskich. Kolegium potwierdziło, że w tym zakresie organy gmin nie prowadzą specjalnych rejestrów, ale zwróciło uwagę, iż dysponują wystarczającymi informacjami w rejestrze wyborców, aby zaświadczenie wydać.

    Oświata

    Nowa regulacja prawna wprowadzona do ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), a dotycząca pomocy materialnej dla uczniów znacząco obciążyła Kolegium, do którego wpłynęło niemal 1300 spraw w tej dziedzinie, dokładniej - w sprawach stypendiów szkolnych.

    Zdecydowana większość odwołań okazała się skuteczna, doprowadzając do uchylenia pierwszoinstancyjnych decyzji, w tym - choć w nielicznych przypadkach - pozytywnych, przyznających stypendia.

    Poza nowością unormowań, co samo w sobie powoduje zwiększenie ilości orzeczeń kasacyjnych, powody takiego stanu orzecznictwa ująć można następująco:

    1. Istotne wady postępowania.

    Wydanie decyzji w przedmiocie stypendium poprzedzone być musi opinią dyrektora szkoły (placówki). Jak wykazywało Kolegium w swoich decyzjach - z przytoczeniem licznego orzecznictwa - opinia taka musi przyjąć formę postanowienia, jak tego wymaga art. 106 6 kodeksu postępowania administracyjnego. Tego organy orzekające w pierwszej instancji nie dostrzegły. Odrębną kwestią jest próba ustalenia celu pewnego skomplikowania postępowania, skoro opinia dyrektora, nawet negatywna, nie ma wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium wskazało, że opinia taka może być pomocna wtedy, gdy dyrektor będzie posiadał wiedzę o uzyskaniu przez ucznia innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, co wyłącza przyznanie też stypendium szkolnego. Można wszakże postulować zmianę prawa tak, by wnioskodawca składał stosowne oświadczenie (pod rygorem odpowiedzialności karnej), co pozwoliłoby na wyeliminowanie, wtedy już zupełnie zbędnej, opinii dyrektora, a więc też na uproszczenie postępowania.

    Organy pierwszej instancji nie dostrzegały zasadniczej różnicy po stronie podmiotowej prowadzonych postępowań, zależnie od wieku ucznia. Z rażącym naruszeniem prawa honorowały wnioski rodziców i do nich kierowały decyzje także jeśli uczeń był pełnoletni.

    Wreszcie w tej grupie przyczyn decyzji uchylających znalazło się decyzyjne orzekanie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania na skutek jego nieuzupełnienia w terminie. Owszem, wcześniejsze orzecznictwo sądowo-administracyjne taki właśnie sposób kwalifikacji procesowej zaniechania uzupełnienia podania wskazywało jako właściwy. Jednak linia orzecznicza, z poparciem literatury przedmiotu, skierowana została ostatecznie na niedecyzyjny charakter pozostawienia podania bez rozpoznania.

    2. Naruszenie prawa materialnego.

    Część organów pierwszej instancji, nieco wiedzionych quasi - autentyczną wykładnią pochodzącą od pracowników Ministerstwa, przyjmowała, że dotacja z budżetu państwa na finansowanie stypendiów szkolnych stanowi całość środków na wsparcie materialne najuboższych uczniów, dlatego przy braku środków mogą ustanawiać pozaustawowe kryteria pozwalające na wybór "uboższych spośród najuboższych". Na to nakładała się w kilku gminach regulacja prawa miejscowego o "pierwszeństwie" w przyznawaniu stypendium określonym uczniom, także w razie braku środków. Kolegium stanowczo nie podzieliło takich zapatrywań, wywodząc przede wszystkim - z zastosowaniem wykładni gramatycznej i elementów wykładni systemowej (z powołaniem pojęć z ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Dz. U. Nr 203, poz. 1966), że dotacja, o jakiej mowa w art. 90 r. ust. 1 ustawy o systemie oświaty, jest dotacją tylko na dofinansowanie, a nie na sfinansowanie zadania. Skoro przy tym przyznawanie stypendium jest zadaniem własnym gminy, ewentualnie brakujące środki uzupełnić należy z jej budżetu. Konsekwentnie, wspomniana "zasada pierwszeństwa" nie może żadnego uprawnionego ustawą ucznia pozbawić stypendium, lecz może służyć wyłącznie kolejności udzielania wsparcia lub / i różnicowaniu rozmiarów pomocy materialnej.

    Ruch drogowy

    Tak jak w poprzednich latach i tym razem stwierdzić wypada wysoką jakość pierwszoinstancyjnego orzecznictwa także w tym dziale administracji. Zwraca zwłaszcza uwagę nienaganność prowadzonych postępowań wyjaśniających, w których respektowane są procesowe gwarancje realizacji czynnego udziału strony. Pojawiły się natomiast, choć nielicznie, przypadki wadliwego stosowania prawa materialnego.

    W kilku sprawach starostowie przekierowywali wnioski o wyrejestrowanie pojazdów na gminne organy pierwszej instancji, celem "ustalenia" ("pobrania", "wyegzekwowania"), należnej w związku z wyrejestrowaniem pojazdu, tzw. opłaty ekologicznej, o jakiej mowa w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 kwietnia 2002 r. w sprawie wysokości opłaty będącej warunkiem wyrejestrowania pojazdu w przypadku udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności (Dz. U. Nr 44, poz. 419). I wójtowie (burmistrzowie) wydawali decyzje administracyjne w tak określonym przedmiocie. Kolegium w decyzjach spowodowanych odwołaniami wyjaśniało, że wniesienie stosownej opłaty jest obowiązkiem wynikającym wprost z przepisów prawa, o istnieniu którego powinien informować starosta w postępowaniu o wyrejestrowanie pojazdu. Zatem opisana praktyka kierowania wniosków i wydawania decyzji, nie ma podstaw prawnych.

    Druga wątpliwość w praktyce dotyczyła opłaty za wydanie karty pojazdu dla pojazdu sprowadzonego z zagranicy, która jest niewspółmiernie wyższa od opłaty za kartę pojazdu nabytego w kraju. Wnioski właścicieli aut o zwrot uiszczonej opłaty (a dokładniej o zwrot różnicy pomiędzy wysokościami opłat) nie mogły być załatwiane w trybie administracyjnym, gdyż obowiązek wniesienia opłaty, w określonej wysokości, wynika wprost z przepisów prawa (rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu Dz. U. Nr 137, poz. 1310). To nie stanowiło problemu. Jednak organy pierwszej instancji zamiast poprzestać na udzieleniu informacji o prawie (z ewentualnym pouczeniem o możliwości wystąpienie do sądu administracyjnego, po wcześniejszym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa), udzielały zainteresowanym stanowczych odpowiedzi, odmawiających zwrotu opłaty, co było kwestionowane w administracyjnym toku instancji. I choć kwestionowane pisma nie miały formy decyzji, to zawierały wystarczającą liczbę elementów aby je za decyzje uznać, co rodziło konieczność ich uchylenia, jako pozbawionych podstawy prawnej.

    Świadczenia zdrowotne

    Postępowania przed Kolegium toczyły się na kanwie przepisów o potwierdzaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, ustanowionych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.). Jednak tylko jedno orzeczenie miało sens merytoryczny (Kolegium utrzymało w mocy decyzję odmawiającą poświadczenia). W pozostałych przypadkach ze środkami prawnymi występowały podmioty administrujące, co oczywiście wykluczało skuteczność merytoryczną tych wystąpień (orzeczenia Kolegium: stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności).

    Zalesianie

    Właściwość Kolegium obejmuje - normowane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 z późn. zm.) - wydawanie zaświadczenia potwierdzającego, że przeznaczenie działek rolnych do zalesienia nie jest sprzeczne z ustaleniami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Tylko dwie sprawy w Kolegium świadczą o przejrzystości regulacji prawnej, aczkolwiek w jednym z zaskarżonych postanowień zawarto "niezwykłą" osnowę, a mianowicie zaświadczono o sprzeczności przeznaczenia działki rolnej do zalesienia z ustaleniami studium.

    Działalność pozaorzecznicza

    Członkowie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu kontynuowali w roku 2005 działalność pozaorzeczniczą związaną ściśle z pracą w Kolegium. W dalszym ciągu w oparciu o wrocławskie Kolegium funkcjonowało pod kierunkiem prof. dr hab. Leona Kieresa Kolegium Redakcyjne Kwartalnika "Orzecznictwo w sprawach samorządowych", publikującego orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, samorządowych kolegiów odwoławczych, Regionalnych Izb Obrachunkowych oraz rozstrzygnięcia nadzorcze Wojewodów, związane z działalnością samorządu terytorialnego. W pracach Kolegium redakcyjnego uczestniczył Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu oraz jeden z jego członków etatowych. Prezes Kolegium jest ponadto członkiem rady naukowej miesięcznika "Samorząd Terytorialny". Wiceprezes Kolegium pełni natomiast funkcję przewodniczącego kolegium redakcyjnego dwumiesięcznika "Nowe Zeszyty Samorządowe, w którym publikowane są artykuły i opinie prawne dotyczące samorządu terytorialnego. Członkowie Kolegium publikują opracowania naukowe w czasopismach prawniczych, a także w innych wydawnictwach (np. "Farmer" - wydawanym przez "Rzeczpospolitą"). Trzeba również podkreślić uczestnictwo Wiceprezesa i jednego z członków Kolegium w zaplanowaniu i przeprowadzeniu wyborów do rad osiedli - jednostek pomocniczych Miasta Wrocławia. Pełnili oni odpowiednio funkcje przewodniczącego i sekretarza Miejskiej Komisji Wyborczej.

    Należy również wspomnieć, ze członkowie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu są cenionymi wykładowcami. W roku 2005 prowadzili oni między innymi:

    • zajęcia kursowe w ramach aplikacji radcowskiej, organizowanej przez Okręgową Izbę Radców Prawnych we Wrocławiu;

    • zajęcia na aplikacji dla kandydatów do służby cywilnej, organizowanej przez Międzywojewódzkie Centrum Szkolenia Administracji Publicznej i Służby Cywilnej,

    • zajęcia na kursach organizowanych przez Dolnośląski Ośrodek Szkolenia Pośredników w Obrocie Nieruchomościami;

    • szkolenia z zakresu prawa podatkowego, organizowane przez Dolnośląskie Centrum Szkolenia Samorządowego.

    Ponadto, Wiceprezes i część członków Kolegium prowadzi zajęcia kursowe na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wyższej Szkole Bankowej we Wrocławiu oraz na Wyższej Szkole Służb Publicznych "Asesor" we Wrocławi.

    Liczba odsłon niniejszego tekstu: 10106 Wersja do druku  
    Data ostatniej modyfikacji: 13 czerwca 2017 r.